Szkoła bez telefonu – czy to możliwe?

Od 1 września 2026 roku w polskich szkołach podstawowych zapanuje nowy porządek. Dzwonek na lekcję w Luboniu zabrzmi tak jak zawsze, uczniowie zajmą swoje miejsca, nauczyciel otworzy dziennik, ale coś się zmieni. Zniknie charakterystyczny widok pochylonych głów nad ekranami smartfonów. Telefon, dotąd nieodłączny towarzysz ucznia, ma na czas pobytu w szkole odejść w cień.

Decyzja Ministerstwa Edukacji wpisuje się w szerszy europejski trend. W wielu krajach kontynentu szkoły już wcześniej zaczęły ograniczać obecność telefonów, a w niektórych wprowadzono ich całkowity zakaz, nie tylko podczas lekcji, ale także na przerwach. Coraz częściej standardem staje się obowiązek wyłączenia urządzenia i schowania go do plecaka, a w części szkół uczniowie odkładają telefony do specjalnych pudełek lub oddają je nauczycielowi na czas zajęć. Wspólny mianownik tych działań jest prosty: odzyskać uwagę uczniów i przywrócić klasie warunki sprzyjające nauce.

Polska dołącza więc do grona państw, które uznały, że szkoła powinna być przestrzenią wolną od cyfrowych rozproszeń. Zwolennicy zmian powiedzą krótko: nareszcie. W ich oczach edukacja od dawna przegrywała z powiadomieniami, krótkimi filmami i mediami społecznościowymi. Nauczyciel, choćby najbardziej charyzmatyczny, ma niewielkie szanse w starciu z algorytmem zaprojektowanym tak, by nieustannie przyciągać uwagę. Zakaz ma przywrócić równowagę i oddać lekcjom to, co przez lata po cichu zabierały smartfony: skupienie.

Na tym tle Stany Zjednoczone przez długi czas pozostawały bardziej powściągliwe. Tam nie ma jednego, ogólnokrajowego rozwiązania, a zasady ustalają pojedyncze szkoły lub całe dystrykty. W efekcie obok placówek z surowymi ograniczeniami funkcjonują takie, w których uczniowie mogą korzystać z telefonów na przerwach, a czasem nawet podczas zajęć, jeśli urządzenie pełni funkcję edukacyjną. Popularne stały się także rozwiązania pośrednie, jak zamykane etui na telefony czy klasowe depozyty. Mimo tej różnorodności również w USA rośnie przekonanie, że niekontrolowane korzystanie ze smartfonów utrudnia naukę i pogarsza koncentrację, dlatego coraz więcej szkół decyduje się na zaostrzenie zasad.

W Polsce, podobnie jak wcześniej w innych krajach europejskich, decyzja o wprowadzeniu zakazu wywołała mieszane reakcje. Obok głosów poparcia pojawiają się pytania o bezpieczeństwo i kontakt z dzieckiem w nagłych sytuacjach. Rodzice zastanawiają się, czy całkowite wyeliminowanie telefonu ze szkolnej codzienności nie jest rozwiązaniem zbyt radykalnym. Trudno się temu dziwić w świecie, w którym smartfon stał się podstawowym narzędziem komunikacji i organizacji życia.

Prawda, jak to często bywa, leży gdzieś pośrodku. Szkoła nie powinna być miejscem całkowicie odciętym od rzeczywistości, a ta jest dziś nierozerwalnie związana z technologią. Z drugiej strony coraz wyraźniej widać potrzebę wyznaczenia granic. Przestrzeni, w której rozmowa nie przegrywa z ekranem, a przerwa jest rzeczywiście odpoczynkiem, a nie kolejną odsłoną niekończącego się scrollowania.

Nowe przepisy będą testem nie tylko dla uczniów, lecz także dla dorosłych. To od dyrektorów i nauczycieli zależy, czy zakaz stanie się realną zmianą, czy pozostanie martwym zapisem w regulaminie. Równie ważne będzie jednak to, co wydarzy się poza szkołą, w domach, gdzie kształtują się codzienne nawyki cyfrowe.

Być może więc nie chodzi wyłącznie o sam zakaz, lecz o sygnał, jaki za nim stoi. O próbę przywrócenia proporcji w świecie, w którym technologia coraz częściej przejmuje kontrolę nad uwagą. Jeśli dzięki temu uczniowie zaczną częściej patrzeć na siebie zamiast w ekrany, zmiana, która dziś wydaje się rewolucyjna, może okazać się po prostu powrotem do czegoś, co kiedyś było normalne.

Oprac. Beata Spychała