Kolejny przystanek na naszym szlaku to miejsce, które niemal każdy z nas mija regularnie. U zbiegu ulic Armii Poznań i Dąbrowskiego, stoi ceglany budynek. Wystarczy chwila uwagi, by dostrzec architektoniczny motyw przewodni naszej lubońskiej wędrówki, czyli piękną, surową czerwoną cegłę. Materiał ten, podobnie jak przy budowie zakładów ziemniaczanych zwożono furmankami z pobliskich cegielni. Dziś w tym zabytkowym gmachu znajduje się niepubliczna Szkoła Podstawowa im. św. Filipa Neri. Choć współcześnie tętni tam nowoczesne życie edukacyjne, to właśnie w tych ścianach kryje się jeden z najbardziej fascynujących aspektów dawnej, wielokulturowej tożsamości Lubonia.
Przenieśmy się na moment na sam początek XX wieku. Wzniesiony w 1904 roku budynek nie był zwyczajną wiejską szkołą elementarną. Jego oficjalne otwarcie w styczniu 1905 roku zbiegło się w czasie z narodzinami wielkiego przemysłu w okolicy. Pruscy urzędnicy, widząc napływ setek nowych robotników i ich rodzin, musieli pilnie rozwiązać problem edukacji dzieci, które dotychczas były zmuszone maszerować piechotą do odległej placówki w Wirach. Co jednak najważniejsze i najbardziej wyjątkowe w skali całego regionu: lubońska szkoła od samego początku otrzymała niezwykle rzadki status placówki parytetowej, czyli dwuwyznaniowej.
W czasach, gdy religia i narodowość ostro dzieliły mieszkańców Wielkopolski, ten niepozorny budynek stał się wspólnym miejscem nauki dla dzieci katolickich oraz ewangelickich był symbolem pojednania obu wyznań. Nadzór wyznaniowy nad procesem nauczania sprawowali jednocześnie proboszcz lokalnej parafii katolickiej oraz pastor gminy ewangelickiej. W placówce pracowali ramię w ramię zarówno polscy, jak i niemieccy nauczyciele. Choć w ławkach mieszały się dwa różne języki i odmienne modlitwy, to właśnie tutaj Luboń uczył się codziennego kompromisu kulturowego i wzajemnego szacunku.
Zgodnie z klasycznymi pruskimi standardami architektonicznymi dla tego typu obiektów publicznych, budynek musiał być w pełni samowystarczalny. Całe pierwsze piętro zaaranżowano jako mieszkanie dla etatowego kierownika szkoły. Do obiektu przynależał również niemal hektarowy ogród wraz z zapleczem gospodarczym i inwentarskim. Ta przemyślana kompozycja przetrwała nienaruszona przez kolejne dziesięciolecia, stawiając czoła burzom historii.
A te nie omijały placówki. Gdy po 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, dwuwyznaniowy kompromis naturalnie dobiegł końca. W 1921 roku gmach oficjalnie przekształcono w samodzielną szkołę katolicką, a dzieci ewangelickie przeniosły się do innej szkoły. Z kolei w trakcie II wojny światowej Niemcy bezceremonialnie przerwali naukę, zamieniając sale lekcyjne w wojskowe koszary. W styczniu 1945 roku, podczas zaciekłych walk o wyzwolenie, budynek dotkliwie ucierpiał od ognia radzieckiej artylerii. Jednak determinacja mieszkańców była silniejsza niż wojenny pogrom – już miesiąc później, w lutym 1945 roku, własnymi rękami uprzątnięto gruz i wznowiono lekcje.
W czasach PRL-u szkoła pękała w szwach. Z powodu ogromnej liczby uczniów mieszkanie na piętrze zlikwidowano, a wolne pokoje zaadaptowano na kolejne sale lekcyjne i gabinet administracyjny. Dzisiejszy powrót do formuły szkoły społeczno-katolickiej pod patronatem św. Filipa Neri w piękny sposób domyka to stuletnie koło historii.
Warto pamiętać o tym niezwykłym, dwuwyznaniowym kompromisie za każdym razem, gdy mijamy budynek dawnej szkoły elementarnej. Pokazuje on bowiem, że współczesny Luboń wyrósł na fundamencie wzajemnego szacunku i wspólnej pracy ludzi, których różniło niemal wszystko, oprócz miłości do swoich dzieci i chęci zapewnienia im jak najlepszej edukacji mimo burzliwych czasów.
Nina Hoffmann


Gazeta Lubońska – portal mieszkańców Lubonia

